Günün Haberleri   |   Giriş sayfam yap  |   Favorilere ekle   |   Künye   |   İletişim   |   Sitene haber ekle 8 Aralık 2019 Pazar 
 
iga-2019-1
Unifree-2019
Ana Sayfa Havacılık Haberleri Röportaj Türkiye'den Dünyadan Videolar Seyahat Rotası
   
  Şeref Sezgin seref737@gmail.com  
FIRLATMA KOLTUĞU VE YAŞAMSAL ÖNEMİ
29 Eylül 2019 Pazar

Bu yazımızda, 1940 yılından bugüne kadar askeri jetlerde 13 bin kez kullanılan fırlatma koltuğundan (eject seat) söz etmek, derlediğimiz bilgileri aktarmak istiyoruz.

Bu fotoğraf 2009 yılında Afganistan'da çekildi. Muhtemelen Harrier jetin pilotu, sistem çalışmasa yaşamını yitirecekti!.. Bu nedenle fırlatma koltuğunun, yaşamsal bir uygulama olduğunu söyleyebiliriz.

Askeri bir uçakta işler ters gittiğinde, pilotun oturduğu koltuk, son çare olarak bir füzeye dönüşebilmektedir.

Füzenin donanımı ve pilotun ağırlığı ile birlikte yaklaşık 300 kilogram toplam ağırlığa ulaşan koltuğun, saatte 800 kilometre süratle giden bir hava aracına çarpmadan fırlatılması için pozitif 20 G. kuvvet kullanılır. Bu durumda pilot kendi ağırlığını 20 kat fazla hisseder. Basıncın etkisiyle kan, beyinden aşağıya doğru hareket eder. Buna bağlı oksijen yetersizliği, görme kaybına ve daha ileri aşamalarda ise bayılmalara neden olur. Bu durumun yaşanmaması için pilotlar özel olarak üretilmiş “G-Suit” adı verilen elbiseler giyer.

Pilot, oksijenin az olduğu 16 bin 400 feet'in üzerinde ''eject seat'' kolunu çekerse, sandalye üzerindeki sensörler sayesine irtifa bilgisi alınarak mümkün olan en yüksek hızla yeryüzüne doğru düşme sağlandıktan sonra 10 bin feet civarı irtifada nefes alabilir ve paraşüt sistemi aktif hale gelir. Eğer paraşüt otomatik açılmazsa, pilot manuel olarak açabilir.

Peki bu teknolojiyi hangi firmalar üretiyor?

İngiliz Martin-Baker firması ve Fransız ortağı Safran Martin-Baker France dünya fırlatma koltukları pazarının yüzde 56'sını kontrol ediyor. Bu firmaların ürettiği fırlatma koltukları, ABD yapımı F-35, Fransız yapımı Rafale ve Eurofighter dahil olmak üzere dünya çapında 93 hava kuvvetinin uçağını donatıyor.

Diğer fırlatma koltuk üreticileri ise Amerikan şirketi Collins Aerospace ve Rus firması NPP Zvezda'dır.

Pilotun fırlatma koltuğunu aktif etme süresi 0,2 saniyedir. Birinci saniyede koltuk 50-55 feet'e fırlatılır. Aynı zamanda, uçağın cam kanopisi, uçak modeline bağlı olarak ilk fırlatılır ardından pilotun çarpmadan çıkması sağlanır. Bu işlemler 1.35 saniyede gerçekleşiyor. Pilotun koltuğuna bağlı bir bölmede, sadece hayatta kalma kiti ve suda otomatik olarak şişen bir sal bulunur. 10 bin feet altına gelindiğinde sadece 5.5 saniye sonra paraşüt açılmış emniyetli bir alçalma sağlanmış olur.

F-35’ler için düzenek çok farklı

Şöyle ki, Joint Strike Fighter programı için özel olarak tasarlanan Mk16 koltukları, Boyun Koruma Cihazı (NPD) olarak bilinen 3 parçalı bir hava yastığı sistemine sahiptir. Martin-Baker'daki İş Geliştirme Başkanı Steve Roberts, F-35 pilotları tarafından giyilen yeni ekranlı kaskların, öncekinden daha büyük ve ağır olmasından ötürü pilotların boyun bölgesinde hasara sebep olacağı için yeniden dizayn edildiğini söylüyor. Ağırlık merkezlerinin baş ekseninin ön kısmında olması, fırlatma sırasında “boyun kırılması” riskini ortaya çıkarmıştır. Bu duruma engel olmak için F-35 uçaklarında iki yan hava yastığı, kafanın yana doğru hareket etmesini engellemek için ejeksiyon kolu çekildikten hemen sonra şişer ve ardından kaskın arkasına monte edilen üçüncü hava yastığı açılır.

Fırlatılan pilotların gelecek kaygıları

Eject mandalını çekmek zorunda kalan pilot, saniyeler içinde pilotluk hayatının sonlandığını ve artık yaşamda kalma mücadelesi içinde olduğunu bilir. En iyi şartlarda 3-5 kırık ve çıkık ile yere iner. Çoğunun da bilinç kaybı yaşadığı bilinmektedir. 1940 yılından beri 13 bin kez kullanılan sistemin, pilotun sağ kalması için gerekliliği ispatlanmıştır.

Konuya biraz teknik olarak bakarsak; 20 G kuvvetle fırlatılan bir koltukta öncelikle kan basıncının düşmesi ile “grey-out” denen durum baş gösterir.

Grey-out sırasında görüş kaybı başlar. Gördüğünüz ışık soluklaşır ve kararmaya başlar ve tünel vizyon aşaması ile devam eder. Bu aşamada görüş merkeziniz haricinde etraftaki görüntü bulanıklaşmaya ve tünel şekli ile kaybolmaya başlar.

Tünel vizyonu takiben, tam görüş ve ardından G-LOC denen bilinç kaybı yaşarsınız; yani bayılırsınız. Bu bayılmanın esas sebebi, hızlanma yüzünden beyninize giden kanın azalmasıdır. Tahmin ettiğiniz gibi bir süre sonra da ölüm gelir. Neyse ki astronotlar fırlatmalar sırasında maksimum 3 g’ye maruz kalarak bunların hiçbirini yaşamamaktadır. Yani eğitiminiz olmadan siz bile bir uzay mekiği ile fırlatılarak bayılmadan yörüngeye varabilirdiniz.

G konusunda farklı bir örnek: 9 milimetre tabanca mermisinin maruz kaldığı ortalama g-kuvveti; 31.000 g / 310.000 m/s² dir.

G kuvvet nedir?

G Kuvveti, adını kütle çekimi anlamına gelen “gravitational” kelimesinden alır. Hızlanma ölçer (Akselerometre) ile ölçülebilen hızlanma (ivmelenme) değerlerine g kuvveti denir. Şu anda biz Dünya’nın kütle çekiminin etkisi altındayız ve hissetmediğimiz 1 g değerindeki kuvvet ile yaşamaktayız.

Sıfır G kuvvet nasıl olur?

Eğer herhangi bir cismin kütle çekiminin etkisi altındayken bize direnç oluşturacak bir şeyle karşılaşmazsak g kuvveti hissetmeyiz. Bu duruma sıfır-g (zero-g) denir. Uluslararası Uzay İstasyonu’ndaki veya Apollo görevlerindeki astronotların, Dünya’nın ya da Ay’ın kütle çekimi etkisi altındayken g-kuvveti hissetmemelerinin sebebi budur. Bu sıfır-g durumunda uzay araçlarının herhangi bir itki üretmesi, astronotlara hızlanma vektörünün aksi yönünde g-kuvveti olarak yansıyacaktır.

“Ay, Mars ve Jüpiter'de yer çekiminden kaynaklı durum nasıl” diye aklınıza takılır ise;

Dünya’daki ağırlığınız 84 kg ise bu Ay’da 13,9 kg, Mars’ta 31,6 kg, Jüpiter’de 198,5 kg gibi değerlere karşılık gelmektedir.


E-posta   Facebook   Twitter     Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR    Toplam 7 yorum var, 10 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.
 

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
 
   
 
Osman Gazi Baykal
11 Ekim 2019 Cuma 09:36
Kıbrıs harekatından sonra ABD nin uyguladığı ambargo kapsamının içinde fırlatma koltuklarının patlayıcıları da vardı. Kullanma süresi çok fazla geçmiş patlayıcıların çalışmaması yüzünden birçok jet pilotu hayatını kaybetmişti.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
PLT
29 Eylül 2019 Pazar 19:03
Allah kimseye atlamayı nasip etmesin. Hiç hoş bir durum değil.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
Flypgs
29 Eylül 2019 Pazar 13:26
Atlayarak hayatını kurtaran bir pilot olarak tekrar o günlere gittim. Tüylerim diken diken oldu. Allah kimseye göstermesin.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
Kpt EE
29 Eylül 2019 Pazar 11:10
Güzel yazı hocam teşekkürler
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
Pars
29 Eylül 2019 Pazar 09:04
Kurtarılan insanları düşününce büyük buluş olduğu çok açık. Bu teknolojiyi üretebilmekte ayrı bir dahilik.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
İlker
29 Eylül 2019 Pazar 08:40
Hocam teşekkürler 20G ile fırlatılmak korkunç bir duygu. F-35 de henüz yaşanmadı galiba.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
M.K
29 Eylül 2019 Pazar 07:17
Neyse ki astronotlar fırlatmalar sırasında maksimum 3 g’ye maruz kalarak bunların hiçbirini yaşamamaktadır. Yani eğitiminiz olmadan siz bile bir uzay mekiği ile fırlatılarak bayılmadan yörüngeye varabilirdiniz. DİYORSUNUZ AMA DURUM BÖYLE DEĞİL, BİRAZ DAHA İNCELEMENİZİ ÖNERİRİM.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
%100
 
FACEBOOK YORUM Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
 
 
 
KÜRESEL HAVACILIK VE GERİ DÖNÜŞÜM
 
İbrahim Köktener
 
 
FOCKE-WULF Fw-190A-3 UÇAKLARININ TÜRKİYE MACERASI-2
 
Osman Gazi Baykal
 
 
UCUZ HAYATLAR
 
Faruk Sayılır
 
 
EŞCİNSEL UÇUŞ EKİPLERİ
 
Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç
 
 
ACT KAZASI
 
Engin Aksüt
 
 
GARMİN G5000 AVIONICS SUITE
 
Şeref Sezgin
 
 
TAVAN FİYAT SADECE BİR PRENSİP ANLAŞMASIDIR
 
Tuğba İncel
 
 
EYLEM NEDEN AÇILIŞA YAKIN TARİHTE BAŞLADI
 
Cem Gök
  SON YORUMLAR
  ÇOK OKUNANLAR
  FOTO GALERİ
FOTOĞRAFLARLA ''BÜYÜK GÖÇ''

FOTOĞRAFLARLA ''BÜYÜK GÖÇ''

  VİDEO GALERİ
3. PİST ÇALIŞMASI HIZLA SÜRÜYOR

3. PİST ÇALIŞMASI HIZLA SÜRÜYOR

  GÜNÜN MANŞETLERİ
 
PARK HALİNDEKİ KAMYONA ÇARPTI
ROLLS-ROYCE PEARL 700
KESKİN İSTANBUL HAVALİMANI'NDA
AKINCI TİHA İLK KEZ HAVALANDI
BAKAN TURHAN'DAN KUTLAMA MESAJI
HAVACILAR İÇİN ÖZEL BİR SAAT
RUSYA REKABETÇİ FİYAT TEKLİFİNE HAZIR
SABİHA GÖKÇEN'E BÜYÜK ÖDÜL
DHMİ "KASIM" RAKAMLARINI AÇIKLADI
GREV HAYATI FELCE UĞRATTI
 
  UÇUŞ BİLGİLERİ
İç Hatlar Dış Hatlar
Geliş Gidiş Geliş Gidiş
  İstanbul Atatürk
  İstanbul S. Gökçen
  Ankara
  Antalya
  HAVA DURUMU
  İstanbul
Pazar Pazartesi Salı
6 / 12 °C 5 / 12 °C 6 / 13 °C
  ARŞİV
 
   
 
 
UNUTMAYACAĞIZ...
 
Onur Güntürkün
 
 
UNUTMAYACAĞIZ…
 
Ünal Başusta
 

  •Künye
  •İletişim
  •Havacılık Haberleri
  •Röportaj
  •Türkiye'den
  •Dünyadan
  •Seyahat Rotası
  •Havacılık
  •Uçuş Eğitim
  •Havalimanları
  •Göklere Veda
  •Havacılık Emekçileri
  •Havacılık
  •Reklam Videoları
  •Röportaj
  •Video Haber
  •kaza
  •Airbus
  •filo
  •terminal
  •Sidney