iga-traveler
Airkule
Unifree-2019
HAVACILIK HABERLERİ RÖPORTAJ TÜRKİYE'DEN DÜNYADAN VİDEOLAR SEYAHAT ROTASI
   
  Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç mcetinguc@hotmail.com  
UÇUŞ SİMULATÖRÜ TUTMASI
22 Ağustos 2022 Pazartesi

Havacılıkta uçuş eğitimi ve test amaçlı sabit veya hareketli (planetary, yaw, pitch, roll) simülatör cihazları kullanılır. Gerçek uçuşlarda (havada) her zaman yakalanamayacak veya risk taşıyan koşullar (sis, bulut içi, yan rüzgâr, kar, tipi, deniz üzeri, gece, vs), uçuş simülatörlerinde istendiği biçimde yaratılabilir. Emergency senaryoları, akrobatik manevralar ve iniş kalkış eğitimleri emniyetle yapılırken, gerektiğinde uçuş durdurulabilir. Havada yapılan eğitimlere göre büyük maliyet avantajları vardır.

Askeri havacılığa özel fizyolojik inkapasitasyonları (vertigo, dekompresyon, kabin patlaması, hipoksi, G kuvvetleri) simüle eden cihazlar da üretilmiştir ve pilotların fizyolojik eğitimlerinde kullanılmaktadır.

Vertigo ve G simülatör cihazlarındaki tutmalar

Vertigo (disorientation) eğitim yardımcısı cihazların ilki, manuel döndürülen Barany sandalyesidir. 1906 yılından Avusturyalı fizyolog Robert Barany tarafından önerilmiş olup, geliştirilerek (motor, VR gözlüğü, vs.) bugün de hem dizoryantasyon yaratıp önlemleri öğretmek, hem de tutma uyaranlarına karşı duyarsızlaştırma tedavisi yapmak amacıyla kullanılmaktadır.

Akrobatik Tekerlek (Cyr wheel) de eski ama kullanışlı bir duyarsızlaştırma cihazıdır. Vertigo eğitimi için 4 eksende hareket yeteneği ve gerçekçi görsel efektleri olan sofistike elektronik cihazlar da yapılmıştır. (Gelişkin bir cihaz Eskişehir’de Hava K.K. USAEM’de hizmettedir).

Yüksek performanslı jet pilotlarının +G toleranslarını ölçen ve anti-G manevraları eğitimi veren ‘insan santrifüjü’ cihazlarında akseleratif kuvvetleri simüle edilir.

Hem vertigo hem de santrifüj cihaz eğitimleri sürecinde tutma semptomları olasıdır.

Uçak simülatörleri eğitimi sürecinde tutma

Askeri ve sivil uçak simülatörleriyle yapılan eğitim çalışmalarında görsel algılar ile vestibüler ve derin duyu mesajları arasındaki aykırılık (mismatch, desenkronizasyon) nedeniyle tutma belirtileri yaşanır. Örneğin ekranda görsel olarak yüksek varyolu tırmanış, dalış, dönüş gibi hareketler algılanırken, iç kulak denge organı ve derin duyu (proprioseptif) sistemleri bunu algılamadığı için beyindeki mesajlarda zıtlık olur. Yani gözün gördüğü hareketi vestibül doğrulamaz… ‘Virtual Reality’ gözlüklerindekine benzer olan bu durumda, örtüşmeyen mesajların yarattığı çelişki kusmaya kadar giden rahatsızlıklar oluşturur. Yerde kurulu bir kokpit ortamında, havadaki hareket ve görüntüleri sanal biçimde sunan cihazlarında ortaya çıkan tutma halleri, ‘Simulator sickness: Simsic’ terimi ile karşılık bulmuştur. Hareket hastalığının (motion sickness) bir alt çeşidi olup, mekanizmaları ve semptomları çok benzerdir. Simulatör tutması semptomları dört kümede toplanabilir:

N kümesi (Nausea): Vagus siniri uyarılmasına bağlı sindirim sistemi rahatsızlıkları; bulantı, öğürtü, geğirme, midede huzursuzluk hissi, soğuk terleme, kusma.

D kümesi (Disorientation): Vertigo, baş dönmesi, denge bozukluğu gibi dizoryantasyon belirtilerinin baskın olduğu küme.

O kümesi (Oculomotor): Görsel bozuklukların önde olduğu; bulanık görme, geçici görsel zayıflık (asthenopia), göz yorgunluğu, baş ağrısı gibi belirtiler.

C kümesi (Cognitive): Bilişsel bozuklukların bulantı-kusmadan daha ağırlıklı olduğu küme: Sersemlik hissi, umursamazlık, isteksizlik, odaklanamama, asosyallik, depresyon.

Dört kümede toplanmış olsa da bu semptomlar çoğu zaman iç içedir. Kişisel farklar bağlamında bazılarının ya da hepsinin birden yaşandığı olabilir. Çoğunlukla birkaç saatte geçer, ama gün boyu ve ertesi günlerde rahatsızlık hissedenler de vardır. Hiç etkilenmediğini söyleyenlerde bile hafif belirtiler (baş ağrısı, yorgunluk hissi) olasıdır. Bazen örtülü biçimde var olan ya da geç ortaya çıkan belirtiler, gerçek uçuş görevlerinde odaklanma, görme bozuklukları ve mide huzursuzluğu biçiminde performansı azaltabilir. ABD Deniz Kuvvetleri (NAVY), simülatör tutmasının 16 belirtisini N, O ve D skalalarında 0-3 arası puanlamaya dayanan ‘Pensacola Simulator Sickness Questionnaire’ hazırlamıştır. Bu, tutmanın nicel değerlendirmesine imkân sağlar; yani artış ve azalışının takibinde işe yarar.

Geniş ekranlı ve optik çarpıtmaları olan simülatörlerde belirtilerin sayısı da şiddeti de fazladır. Eğitim süresinin 2 saat ve üstü olması, agresif manevraların çokça yapılması, alçak irtifa uçuşları, ani görüntü donması veya ekran kararması halleri de belirtileri arttırabilir. Simsic yaşlı pilotlarda daha fazladır. Genel görülme oranları; sabit simülatörlerde %10-47; hareketli olanlarda %26-69, helikopter simülatörlerinde %60’dır. (Ortalaması %50). Çok tecrübeli simülatör öğretmeni pilotlar bile bu hastalıktan muaf değildir.

Simsic’in yarattığı rahatsızlıklar bir süre sonra geçer; ama eğitim amacıyla yapılıyorsa beklenen yararın elde edilememesi, test amaçlıysa değerlendirmeyi bozması gibi önemli sonuçlar getirebilir. Ayrıca tutmayı tetikleyen belirli hareketlerde baş hareketlerini azaltma ve gözlerini kapatma gibi ‘yanlış alışkanlıklar’ kazandırabilir…

Yararlanılan Kaynaklar:

1. Lucertini M. Simulator sickness: An emergency clinical syndrome. Italian Journal of Aerospace Med. Jan 2011: 26-38.

2. Tsang PS, Vidulich MA. Principles and Practice of Aviation Psychology. Lawrance Erlbaum Assoc, Inc. New Jersey, 2003. pp. 99-102.

3. Kennedy CH, Kay GG. (Eds). Aeromedical Psychology. Ashgate Pub Ltd. England, 2013. pp. 195-209.


E-posta   Facebook   Twitter     Yazdır   Önceki sayfa   Sayfa başına git  
YORUMLAR    Toplam 5 yorum var, 5 adet görüntüleniyor. Onay bekleyen yorum yok.
 

Küfür, hakaret içeren; dil, din, ırk ayrımı yapan; yasalara aykırı ifade ve beyanda bulunan ve tamamı büyük harflerle yazılan yorumlar yayınlanmayacaktır.
Neleri kabul ediyorum: IP adresimin kaydedileceğini, adli makamlarca istenmesi durumunda ip adresimin yetkililerle paylaşılacağını, yazılan yorumların sorumluluğunun tarafıma ait olduğunu, yazımın, yetkililerce, fikrim sorulmaksızın yayından kaldırılabileceğini bu siteye girdiğim andan itibaren kabul etmiş sayılırım.
 
 
   
 
Muzaffer Çetingüç
21 Ekim 2022 Cuma 08:20
Sayın Osman Gazi Baykal, havacılığın psikososyal ve tarihsel konularına dair yazdıklarıyla havacılık kültürümüzü zenginleştiren çok deneyimli bir kaptan pilottur. Sayın Sacit Kılınçer de Hava K'den emekli bir askeri pilot olmaktan başka, ilk "Uçuş Fizyolojisi" kitabını 40 yıl önce dilimize kazandırmış kişidir. Bu ustaların iltifatlarından mütehassis olduğumu belirtmek isterim.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
Puan verilmemiş
Sacit Kılınçer
10 Ekim 2022 Pazartesi 18:05
Sevgili Muzaffer hocam, araştırmacılığın sayesinde senden çokşey öğreniyoruz. Tüm yazılarını takip ediyorum. Kitabını zevkle okuyorum. Sen artık uçuş fizyolojisinin duayenisin. İyiki varsın, iyiki seni tanıma şerefine sahibim. Sevgilerimle
Katılıyorum  Katılmıyorum  
Puan verilmemiş
Osman Gazi Baykal
27 Ağustos 2022 Cumartesi 15:19
Muzaffer Hocam emeğinize sağlık. Yıllar önce deneyimlediğim bir olayı yazınızla hatırladım; paylaşmak istedim. THY 'nin ilk B-737-400 simülatörünün kabul testlerini başka bir kaptan meslektaşımla yapıyorduk. O gün toprağa çıkma, kırım geçirme vb. durumların visual effekt kontrolları yapılıyordu. Bir süre sonra diğer meslektaşım kendini fena hissedip simülatörü terk etmişti. Onca profosyonel deneyimine rağmen sürekli olumsuz görüntüler kendisini kötü histmesine neden olmuştu. O zaman anlamlandıramadığım bu olay, yazınızla açıklığa kavuştu. teşekkür ederim.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
Puan verilmemiş
Murat Özer
23 Ağustos 2022 Salı 10:51
Muzaffer Hocam, Her zamanki gibi çok değerli bilgiler paylaşmışsınız. Kaleminize, emeğinize sağlık.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
Puan verilmemiş
Rana Kesken
22 Ağustos 2022 Pazartesi 22:57
Sayın Hocam, Uçuşa yolcu olma sıfatıyla katılan kişilerin merakını fazlasıyla gideren değerli katkınız İçin çok teşekkürler. Yazınızda yer vermiş olduğunuz Benzer araştırmaların ülkemizde de gerçekleştirilmesi ve literatüre geçmesi dileklerimle.
Katılıyorum  Katılmıyorum  
Puan verilmemiş
 
FACEBOOK YORUM Yorumlarınızı Facebook hesabınız üzerinden yapın hemen onaylansın...
Osman Gazi Baykal
AYLAK BİLGİLER
Osman Gazi Baykal
Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç
UÇUŞ SİMULATÖRÜ TUTMASI
Prof. Dr. Muzaffer Çetingüç
İbrahim Köktener
RAUF
İbrahim Köktener
Tuğba İncel
GERMANWINGS KAZASI DAVASI SÜRÜYOR
Tuğba İncel
Faruk Sayılır
UCUZ HAYATLAR
Faruk Sayılır
Engin Aksüt
ACT KAZASI
Engin Aksüt
ÇOK OKUNANLAR
  FOTO GALERİ
SİNGAPUR AIRSHOW-2020

SİNGAPUR AIRSHOW-2020

  VİDEO GALERİ
ENGELLERİN AŞILDIĞI HAVALİMANI

ENGELLERİN AŞILDIĞI HAVALİMANI

  GÜNÜN MANŞETLERİ
 
TUSAŞ BİR ÖDÜL DAHA ALDI
MMU SON MONTAJ HATTINDA
GÜNEY KORE'DE HELİKOPTER DÜŞTÜ
MONAKO'YA GİDERKEN DÜŞTÜ
BULGARİSTAN İLGİLENİYOR
FLYADEAL İSTANBUL'A UÇTU
RİYAD'DA YENİ PROJE TAMAMLANDI
EMIRATES'İ HIZLANDIRAN İŞBİRLİĞİ
EYLEM UÇUŞLARI AKSATTI
İRLANDA'DA YENİ BİR HAVAYOLU
 
  UÇUŞ BİLGİLERİ
İç Hatlar Dış Hatlar
Geliş Gidiş Geliş Gidiş
  İstanbul Havalimanı
  Sabiha Gökçen
  Ankara
  Antalya
  HAVA DURUMU
  İstanbul
Pazartesi Salı Çarşamba
10 / 13 °C 11 / 15 °C 12 / 15 °C
  ARŞİV
 
   
 
 
UNUTMAYACAĞIZ...
 
Onur Güntürkün
 
 
UNUTMAYACAĞIZ…
 
Ünal Başusta

  •Künye
  •İletişim
  •Havacılık Haberleri
  •Röportaj
  •Türkiye'den
  •Dünyadan
  •Seyahat Rotası
  •Havacılık
  •Uçuş Eğitim
  •Havalimanları
  •Göklere Veda
  •Havacılık Emekçileri
  •Havacılık
  •Reklam Videoları
  •Röportaj
  •Video Haber
  •Airbus
  •kriz
  •almanya
  •Emirates
  •DHMİ