PİLOTLARIN ‘AÇIKLANAMAZ’ EYLEMLERİ

Havacılık emniyeti uzmanları, rutin görevler sırasında meydana gelen ve "eylem kaymaları" (action slips) olarak adlandırılan bilişsel hataların, deneyimli pilotları bile beklenmedik şekilde yanlış hareket etmeye itebileceğini vurguluyor.

Aviation International News'te (AIN) yayımlanan bir analiz, bu tür hataların uçak mürettebatı için ölümcül sonuçlar doğurabileceğini ortaya koyuyor.

Makalenin yazarı, pilot ve güvenlik uzmanı Stuart Lau, konuyu "açıklanamaz pilot eylem kaymaları" başlığı altında ele alıyor. Lau'ya göre, eylem kayması, planlanan bir eylemin yanlış şekilde yürütülmesi anlamına geliyor. Bu hatalar genellikle otomatikleşmiş, alışkanlığa dönüşmüş rutin görevlerde dikkat dağınıklığı veya alışkanlıkların tetiklenmesi sonucu ortaya çıkıyor.

Gerçek Olaylar Neye İşaret Ediyor?

Boeing 777-200 Olayı (28 Haziran 2024): Kalkış sırasında otomatik V1 çağrısına yanıt veren yardımcı pilot, elini kumanda kolonuna götürmek yerine gaz kollarını geri çekti. Soruşturmacılar bunu klasik bir "eylem kayması" olarak tanımladı.

Bombardier Dash 8-400 Olayı (16 Temmuz 2018): Kalkış sonrası yardımcı pilot, iniş takımlarını kaldırmak yerine kanat flaplarını yanlışlıkla yukarı çekti. Benzer şekilde, alışkanlıkların yanlış bağlamda tetiklenmesi sonucu meydana geldi.

Bu tür olaylar, havacılıkta "pozitif tırmanış hızı, flapları kaldır?" gibi çağrıların yanlış yorumlanmasına da yol açabiliyor. Uzmanlar, bu hataların özellikle yüksek eğitimli pilotlarda görüldüğünü, çünkü beynin otomatik pilot moduna geçtiğini belirtiyor.

Neden Oluyor?

Bilişsel psikolojiye göre eylem kaymaları, beynin enerji tasarrufu yapmak için rutinleri otomatikleştirmesiyle ilgili. Ancak ortam hafifçe değiştiğinde (örneğin farklı bir uçak tipi, yorgunluk veya stres) yanlış eylem tetiklenebiliyor. Havacılıkta bu, flap yerine gear, thrust lever yerine kontrol kolu karıştırması gibi kritik hatalara dönüşebiliyor.

Önleme Önerileri:

-Kokpit tasarımında kontrollerin net ayrılması (renk kodlaması, farklı konumlar).

-Mürettebat eğitimlerinde eylem kayması senaryolarının simülasyonu.

-Checklist'lerin titiz kullanımı ve "steril kokpit" kurallarının güçlendirilmesi.

-Yorgunluk yönetimi ve dikkat dağılmasını önleyici teknikler.

ainonline.com’daki analiz, havayolu şirketlerini ve pilotları bu "görünmez tehdide" karşı daha dikkatli olmaya çağırıyor. Havacılıkta insan faktörü her zaman en kritik unsur olmaya devam ediyor; rutinlerin gücünü hafife almak, felakete davetiye çıkarabiliyor.

Kaynak: ainonline.com