Oysa bu pahalı ve seçkin (?) uçuş bölümünün bazı Ortadoğu ve Uzakdoğu havayolları dışında gerçekte çok büyük kandırmaca olduğu değişik dijital platformlarda ve sektörün yazılı basınında, yolcu şikayetlerinde, kıyaslamalı açıklamalarla gözler önüne serilmektedir.

Koridor, pencere kenarı, orta koltuk, acil çıkış sırası, sınıfsız kabinlerde en ön sıra ya da first/business class’ın hemen arka sırası: Bunlardan birini kendiniz seçerseniz fazladan ücret ödemek zorundasınız. Aksi halde şirketin yer seçimine -beğenmeseniz de- razı olmalısınız. Ne var ki pek çok kişi bilgisayar uygulamalarıyla (APP) uçuş için koltuk seçmiyor-seçemiyor: Son dakika rezervasyonları, şirket uygulamalarını kullanamamak ya da programın içindeki bir sürü gereksiz fazladan tüketim labirentlerinde, reklamlarında kaybolmak veya yardım alamamak ve daha niceleri…

Şimdi koltuk-yer seçimlerinin arka plandaki kişiliklere yansımalarını inceleyelim.

1/ Koridor Yanı Koltuğu Seçenler:

Bu seçimi yapanların büyük çoğunluğu rahatlıkla birlikte verimliliğe, sonuç odaklı erişime değer veren kişilik yapısı gösterdiğini uzmanlar vurgulamaktadır. Örneğin iş insanlarının genellikle koridor tarafını tercih etmeleri, yaşam-çalışma ilkelerinde pratikliğe önem vermeleri, elbette uçağı terk etmede önceliği alma, hareket özgürlüğü, ihtiyaç duyduğunda başkalarını rahatsız etmemek gibi özellikleri taşımaktadırlar.

Ayrıca günümüzün kalabalık kentlerinde yaşayanların sürekli olarak hayatlarının her safhasında olduğu gibi kendilerine özel alan açma ihtiyaçları (bilinçli veya içgüdüsel) bu seçimde önemli bir etkendir.

Koridor tarafında oturmanın dezavantajı ise, sıranızdaki diğer yolcuların tuvalete ya da mutfağa gitmesi gerektiğinde yer değiştirmeniz veya ayağa kalkmanızın istenebilmesidir. Ayrıca yemek ve içecek servisi esnasında yanınızdakilere oranla daha çok kazaya uğrama riskiniz vardır.

2/ Pencere Kenarını Seçenler:

Pencere kenarındaki koltuklar, dışarıdaki manzara, meraklıları için kalkış ve inişte pist-arazi görüntüleri nedeniyle her zaman favoridir.

Genellikle şekerlemeyi-uykuyu ve uçmayı sevenlerin tercihi olarak belirlenmiştir. Ayrıca bazı aşırı kaygılı (uçuş korkusu, az da olsa kapalı yer korkusu veya özel yaşamındaki problemler nedeniyle) kişiler ile temizlik hastası (aşırı hijyen titizliği veya mikrop fobisi) kişilerin, uçuşta diğer insanlarla minimum teması arzulayanların (bir tarafı kabin iç gövdesi bile onlara yeterli gelmektedir) seçimi öncelikle pencere kenarı olmaktadır.

Solda koridor koltukları, sağda pencere kenarını seçen yolcular

Uyumayı sevenler “yaslanacak yer varken kimse üzerinize yıkılmıyor” açıklamasına “peki uyanırsanız?” sorusuna “hemen dışarda ve altınızdaki muhteşem manzarayı izlemek yeterli” cevabını vermektedirler.  Yalnız yolculuk edenler genellikle dışarı bakarak hayal kurmayı sevdiklerini de eklemektedirler. Oysa orta koltuk ve koridorda yanında oturanların böyle bir şansları daha az ya da hiç yoktur.

Bazı yolcular da pencerelerdeki gölgeliklerle aydınlığı kontrol edebildiklerini, bunun uzun uçuşlarda kendileri için önemli olduğunu vurgulamışlardır. Bu tercih, uçağı başkaları uçuruyor olsa bile kendi talep ve deneyimlerini yönetmeyi seven insanları tanımlamaktadır.

Yukarıdaki seçimlerin aksine bir grup yolcu ise koridor-pencere seçimini uçuşun uzunluğuna göre belirlediklerini, kısa uçuşlarda pencere kenarı, uzun sürelilerde ise koridoru tercih ettiklerini belirtmişlerdir.

3/Orta Koltuğu Seçenler:

Aslında hiç kimsenin orta koltuğu seçmediği neredeyse kesin gibidir: Bir kişilik ifadesinden ziyade son çare, zorunlu sonuç olarak görülmektedir.

Kabin görevlilerinin gözlemlerine göre çiftlerde genellikle erkek orta koltuğa otururken eşini de pencere veya koridor tarafına yönlendirmektedir. Ayrıca başta Türkiye olmak üzere Müslüman ülkelerin yolcularında dini taassup dayatmasıyla bu seçimi zaman zaman zorunlu kılmaktadır.

Eskiden Türkiye’de otobüs yolculuklarında bayan yanı diye bir seçenek vardı. Ancak hava yolculuğundaki kâr önceliği buna izin vermemekte, yerleşme problemlerin çözümü için yeniden yer değiştirme taleplerinde kabin görevlileri çok büyük zorluklarla karşılaşabilmektedirler.

Pek Türk yolcularda görülmese de yine kabin görevlilerinin gözlemlerine göre çok uzun süreli ve yıpranmış birlikteki çiftlerin koridor-pencere seçerek ortalarına bir yabancıyı almaları, böylelikle kendilerine bir alan yaratmayı amaçladıklarına rastlanmaktadır.

Yine problemli yolcuları rahatlatmak için özverili bir davranış olarak ani gelişen durumlarda bazı yolcular bazen orta koltuğu seçebilmektedirler. Bu kişiler sadece huzurlu bir yolculuk için fedakârlıkta bulunduklarını belirtmektedirler. Kabin ekiplerinin gözünde bu yolcular gönüllü fedakârlık yapan uyumlu ve barışçıl kişilerdir.

ABD’de artan aşırı şişman yolcu sayısı nedeniyle bazı havayolu şirketleri pencere veya koridor tarafının orta koltuklarını aynı kişiye belli bir indirimle satmaktadır. Aradaki kolçağın kaldırılmasıyla daha geniş bir oturma konforu sağlanmaktadır. Örneğin Southwest Airlines verilerine göre bir uçuşun komple kabin bilet satışında aslında ortalama %80 civarında yolcu doluluğu açıklanmıştır.

Eğer yabancılarla konuşmayı seviyorsanız orta koltuk seçiminin biriyle sohbet için sağlı-sollu çifte fırsat sunduğunu da eklemeliyiz.

Yeri orta koltuk olmasına rağmen pencere kenarını sahiplenen, kulaklık takan ve gerçek koltuk sahibini görmezden gelen, böylece gerçek koltuk sahibinin olay çıkarmaktan korkacağından yerlerini almayacağını uman tuhaf insanlar da vardır.

4/ Acil Çıkış Sırası veya Ekstra Bacak Aralıklı Koltuk Seçimi:

Genelde bu seçim kişilikten çok bütçe ve anatomiyle ilgilidir. Yine kabin görevlilerinin gözlemlerine göre burayı seçenlerin çok uzun boylu bazen de rahatlarına düşkün olan ve acil çıkış sırasındaki koltuk bacak aralığı hakkında bilgisi olan deneyimli yolcuların tercihidir.

Ayrıca bu koltuk sıraları türbülansın nispeten daha az hissedildiği bir merkez noktasıdır. Bunu bilen, daha önceden uçak tutmasını yaşayan bilinçli yolcular da tercih etmektedirler.

Ama yine de bu seçim için mutlaka fazladan ücret ödemenin yanısıra acil durumlarda fiziksel ve zihinsel olarak yolcu boşaltılmasında yardımcı olmayı kabullenmeleri de gerekmektedir.

5/ Ön Giriş ve Mutfak ile Sınıf Bölme Duvarlarının Arka Sıralarındaki Koltukların Seçimi:

Solda sınıf bölme duvarı sağda arka mutfak ve bölme duvarları ve koltuklar

Bu koltuklar uçaktan ilk inmek isteyen yolcular, küçük çocuklu aileler, en ön sırada nispeten geniş bacak alanı ve öndeki koltuğun arkaya yatma riski olmaması nedeniyle tercih edilmektedir.

Elbette bu seçimlerinde fazla ücrete mal olacağı bilinmektedir. Ne var ki pek çok uçak modelinde ön sıra, genellikle kolçakların içine yerleştirilmiş katlanabilir masalar nedeniyle sabittirler. Bu yüzden yukarı kaldırılarak daha geniş yanca oturma alanı elde edilemeyeceği akıldan çıkartılmamalıdır.

Bir de çok deneyimli yolcuların motorların gürültüsünden olabildiğince uzaklaşmak için en öndeki bu koltukları seçtiği de bilinmektedir.

En arka sıra (arka mutfak ayrım duvarının önü) koltukları ya hiç ya da çok sınırlı geri yatabilir. Kabin memurları servis hazırlığında ve tuvaleti kullananların çıkardıkları gürültüler yolcuların rahatsız olmasına neden olmaktadır. Dolayısıyla bu sıra bir tür cezalandırma koltukları gibidir. Durumu bilen yolcular ya uçaktaki yerini önce kontuarda, sonra uçak içinde, nadir de olsa uçuşunu bile değiştirmeyi çabalamaktadırlar.

Bazı modellerde en arka tuvaletin önü, bazı modellerde arka mutfak bölme duvarının önündeki koltuk sırası

6/ Yolcu Kabinin Arka veya Ön Tarafının Tercihi:

Uçağın ön bölümünü seçenler hızlı ve sorunsuz çıkış isteyen, genelde planlı yaşamayı sevenler olarak sınıflandırılmaktadır.

Kokpite yakın olmak, uçuştaki gelişmeleri hemen öğrenebilme merakını tatmin edebilmek için ön bölümü tercih edenler bulunmaktadır.

Uçuş korkusu varsa pilotların ve ön mutfaktaki (galley) uçuş görevlilerinin olabildiğince yakınında bulunarak şüphelerinden kısmen uzaklaşabilmeyi (bilinçli ya da içgüdüsel) amaçlayabilmektedirler.

Arka bölümdeki yolcular, zorunlu tercihlerinin dışında uçuş sürecine daha rahat yaklaşanlar ile mutfak (galley) ve tuvaletlere yakın olmayı arzulayanlardır.

Çocuklu ailelerin yer seçimleri ülke-kültürel farklılıklara bağlı olarak orta veya arka bölümleri tercih edebilmektedirler. Küçük çocuklu ailelerde arka bölümün seçimi daha sıklıkla görülebilmektedir.

Servis sırasında rahatlık açısından, Ekonomi sınıfının en ön tarafında oturmak, yemek seçiminizi erken almanızı sağlar. En arka tarafta oturmak da genellikle aynı sonucu verir, çünkü servisler havayolunun sunum tarzına ve uçağın tipine bağlı olarak hem önden hem de arkadan aynı anda başlamaktadır.

7/ Yer Seçimlerinin Kazalarda Hayatta Kalmaya Etkileri:

40 yıldan fazla bir süredir uçak kazaları ve hayatta kalan 2.000’in üstündeki kazazedeler üzerinde ABD’de FAA, İngiltere’de Uçuş-Yangın-Kaza Güvenlik Birimleri ile benzeri diğer üniversite araştırma gruplarının ayrı ayrı yaptıkları inceleme ve analizlerinde değişik sonuçlara ulaşılmıştır.

Uçak kazalarından hayatta kalmada rastgelelik faktörünü etkileyen çeşitli nedenler vardır. En temel gerçek her kazanın dinamikleri farklı olup beklenmedik sonuçlara ulaşılabilmesidir.

Bu farklılıkların nedenlerinde arızanın cinsi, hız, çarpma açısı, arazi yapısı, uçağın manevraları, yolcuların acil çıkış noktalarına yakınlıkları, yolcuların davranış ve tepkileri, uçağın tek-çift koridorlu olması en başta gelenleridir.

Tüm bu faktörlerin ışığında:

-First/Business Class veya ön taraf %40

-Orta bölümler (nispeten kanatlara yakın taraflar) %57

-Kanatların hemen arkasındaki bölüm %62

-En arka sıralar (en fazla arkadan on sıra) %70 olasılıkla bölümlerin kazalardaki güvenilirlik oranları istatiksel olarak belirlenmiştir.

Yukarıdaki faktörlere bağlı olarak örneğin yolcular acil çıkışlardan beş sıra uzaklaştıkça kazalarda hayatta kalma olasılığı da azalmaktadır.

Ne var ki Ocak 1983 Ankara Esenboğa’da THY’nin B-727 tipi yolcu uçağının iniş kazasında önde görevli hostesler ve kokpit elemanları da dahil yaralı da olsa kurtulmuşlardı. Dolayısıyla üstte belirtilen faktörler, kazaların sonuçlarını belirlemektedir.

Birçok yolcu, kokpitten daha uzakta olmanın olası bir acil durumda ek bir güvenlik katmanı sağlayabileceği düşüncesinden rahatlık duymaktadır. Bazı yolcular ise çeşitli platformlarda yayımlanan kazalardaki emniyeti benimseyerek uçuş rezervasyonu yaparken özellikle arka koltukları tercih etmektedirler.

Bir kaza esnasında yerde, modeline bakılmaksızın tam dolu uçağın 90saniye (1.5dak.) boşaltılacak şekilde tasarlanmış ve kabin ekipleri de bunu gerçekleştirecek şekilde eğitilmişlerdir. Ne var ki yolcuların davranış kalıpları incelendiğinde uçağa binilen kapının en güvenli olduğuna dair bir ön yargının, onları en yakın acil çıkışa yönlendirilmelerinde olumsuz bir faktör olduğu gözlenmiştir.

8/ Ekonomi, Premium Ekonomi, Business, First Class Kıyaslamaları:

a) Ekonomi sınıfı, genellikle "standart koltuk" veya "otobüsün arkası" olarak adlandırılır ama küresel ticari havacılık endüstrisinin tartışmasız omurgasını oluşturur. Yolcuların büyük çoğunluğu burada seyahat eder ve havayollarının, yüzlerce insanı uygun fiyatlarla dünyanın dört bir yanına taşımasını mümkün kılar. Sık sık dar bacak mesafesi ve küçülen koltuk boyutları nedeniyle haklı olarak kötü bir üne sahiptir.

Modern Ekonomi sınıfının en belirleyici özelliği, öncelikle "koltuk aralığı" ile ölçülen alan optimizasyonudur. Birkaç on yıl önce, standart aralık yaklaşık 86 cm civarındaydı, ancak bugün çoğu büyük havayolu şirketi 76 ila 79 cm arasında aralık sunarken, bazı ultra ucuzcu şirketler bunu 70-71 cm'ye kadar daraltmışlardır.

Bariz fiziksel sınırlamalara rağmen, Ekonomi sınıfı sizi uçağın ön tarafında binlerce dolar ödeyen insanlarla aynı anda varış noktanıza ulaştıran güvenilir bir bölümdür. Bütçesine dikkat eden yolcular veya hafta sonu maceraperestleri için Ekonomi sınıfında uçmak, tatiliniz için cebinizde daha fazla para kalmasını sağlayan son derece pratik bir karardır.

b) 1990'ların başlarında bazı havayolları tarafından tanıtılan Premium Ekonomi, kelimenin tam anlamıyla özellikleri bakımından standart Ekonomi ile Business Class'ın ortasında yer alarak pazardaki büyük bir boşluğu doldurmak üzere tasarlanmıştı.

Business Class biletleri daha pahalanıp, Ekonomi sınıfının koltukları daraldıkça, yepyeni bir yolcu kitlesi ortaya çıktı: biraz daha konfor ve alan isteyen, ancak tamamen yatırılabilir koltukların astronomik fiyatlarını kabul etmeyenler. Premium ekonomi, özünde eski uçuş günlerinin (open sky/de-regulation uygulamalarından önceki) konfor standardını geri getirmekte ve bunu modern çağ için geliştirilmiş bir deneyim olarak yeniden allanıp pullanıp sunulmaktadır.

Premium Ekonomi sınıfına yükseltme yaptığınızda, uzun bir uçuşta fiziksel farklılıkların şaşırtıcı derecede büyük bir etkisi olabilir: Genellikle daha geniş bir koltuk sunulmaktadır. Ekonomi sınıfındaki standart 43-45cm koltuk genişliğine kıyasla genellikle 48-49cm ve koltuk aralığı oldukça rahat bir şekilde 96-97cm çıkarılmakta, bu da bacaklarınızı uzatmak ve yeterli miktarda geriye yatmak için bolca alan sağlamaktadır. Koltuklarda daha geniş kolçaklar ve genellikle daha iyi uyumanıza yardımcı olacak katlanabilir bir ayak dayama veya bacak dayama yeri bulunabilir.

Koltuk, Premium Ekonomi sınıfında konforun temelidir. Farklı havayolları daha iyi olanaklar (özellikle ikram) ekleyebilmekte, ancak bunların hiçbiri rahatsız bir koltuğun yerini tutmamaktadır.

c) Business class, önde gelen uluslararası havayollarının yüksek harcama yapan müşterileri ve kurumsal sözleşmeleri kazanmak için kıyasıya rekabet ettiği yerdir. On yıllar önce Business Class, yöneticilere çalışma alanı sağlamak için tasarlanmış, biraz daha geniş yatırılabilir koltuklardan ve daha iyi yemeklerden oluşan bir bölümdü. Ancak son yirmi yılda bu kabin o kadar büyük bir evrim geçirdi ki, modern uçakların düzenini temelden değiştirdi ve birçok rotada birinci sınıf ihtiyacını fiilen ortadan kaldırdı. Bugün, uzun mesafeli Business Class tamamen yatay dinlenme (esas olarak tamamen yatırılabilir yataklar), mahremiyet ve tamamen dinlenmiş hissetmenizi sağlayacak bir alan yaratabilmektedir.

Son 15 yılda Business Class koltuklarında sürekli yeniliklerin başında meyilli "açılı düz" koltuklardan, 180° tamamen düz yatabilen yataklara ve şimdi de kimsenin tuvalete veya mutfağa gitmek için yanındakinin üzerinden tırmanmasına gerek kalmayan doğrudan koridora erişimli düzenlere geçildi.

Bazı havayolları koltuklara sürgülü kapılar ekleyerek onları özel mini odalara dönüştürdü. Bunların içinde, neredeyse sınırsız 4K eğlence ekranları, çok sayıda saklama- yerleştirme bölmesi, tasarımcı yatak takımları ve isteğe bağlı olarak sipariş edilebilen restoran kalitesinde yemekler sunulmaktadır.

İş seyahati yapanlar, jet lag ve sırt ağrısı nedeniyle kaybedilen verimlilik gününden kaçınmak için yüksek ücretler ödemektedirler. Gerçek bir yatak ve sessiz, özel bir ortam sağlayarak, havayolları sadece ulaşım değil, zaman ve refah satmakta ve bu da onu tüm ürün yelpazelerindeki en önemli rekabetçi ürün haline getirmektedir.

Orta hattaki business class koltuk çifti (Singapur Airlines)

d) Business Class konfor ve verimliliğe odaklanırken, First Class (birinci sınıf) tamamen saf, tartışılmaz ayrıcalık ve kişiselleştirilmiş hizmetler sunmaktadır. Ticari hava yolculuğunun en üst seviyesi olup neredeyse her açıdan özel jetle uçmaktan daha iyidir; çünkü genellikle ultra zengin bireyler, ünlüler veya milyonlarca kredi kartı puanı biriktirmiş çok özel seyahat tutkunları için ayrılmış bir alandır. Şirketler birinci sınıf yolcuya sadece bir yatak sunmakla kalmaz; beş yıldızlı lüks bir otel deneyimini taklit etmeye çalışarak, aslında 10.000m yükseklikte bir uçakta uçtuğunuzu unutturmaya çalışmaktadır.

 First class koltukları, aynı bölümün çift kişilik yatağa dönüştürülmüş hali (Singapur Airlines)

Kabin ekiplerinin gözlemlerine göre First Class yolcuları ne istediğini çok iyi bilen, son derece sakin, saygılı ama standartlarından asla taviz vermeyen, sesini yükseltmeden talepte bulunan kişilerdir. İsimleriyle hitap edilmesini, kişisel alışkanlarının bilinip yerine getirilmesini arzulamaktadırlar.

Günümüzde birinci sınıf ve business class arasındaki en büyük fark, alan ve yolcu-ekip oranıdır. Bir Business Class kabininde 40-60 koltuk bulunabilirken, B777 veya A380 gibi bir uçakta gerçek bir birinci sınıf kabininde genellikle 6-8 devasa süit bulunur ve A350 gibi daha küçük uçaklarda bu sayı 3-6 arasında değişir. First Class’ta yolcuya sunulan alan oldukça ferah ve geniştir; bazen mekanik olarak katlanan bir koltuk yerine, gerçek, bağımsız bir yatağın yanında ayrı bir deri koltuk bulunur.

Günümüzde dünya genelinde sadece 21 havayolu First Class hizmeti sunmaktadır. Örneğin Emirates, yalnızca First Class müşterilerine özel ünlü uçak içi duşlu spa'lar; Singapore Airlines, eşli seyahatte çift kişilik yataklar sunarken, Etihad Airways, "Residence" ile bir adım daha ileri gidip bu bölümde, iki yolcuya kadar birlikte kalabilecek çok geniş bir kanepe, duşlu özel bir banyo ve A380'lerinde kraliçe boyu (queen size) yatak bulunmaktadır.

Ne var ki gün geçtikçe First Class devreden çıkmaktadır.

                                                               ***

Ekonomi sınıf ücreti baz alınırsa: Premium Ekonomi= 1.5-3 kat, Business Class= 3.5-6 kat, First Class= 5-10 kat ekonomi koltuk bedeli tutmaktadır.

Daha rasyonel bakmak isterseniz, sınıf yükseltmenin maliyeti toplam uçuş saati başına hesaplamayla ölçülebilir. Örneğin, New York'tan Londra'ya altı saatlik gündüz uçuşu yapıyorsanız, Ekonomi sınıfında oturmak çoğu insan için gayet uygundur; yükseltme için ekstra 2.500 dolar ödemek, film izlerken daha geniş bir koltuğa sahip olmak için saatte 400 dolardan fazla harcamanız anlamına gelir. Öte yandan, Los Angeles'tan Sidney'e 15 saatlik gece uçuşu yapıyorsanız, durum tamamen değişir. Çok uzun mesafeli uçuşlarda, yatak haline gelebilen bir koltuğa yükseltme sadece bir lüks değil; fiziksel sağlığa yapılan bir yatırımdır, yani seyahatin ilk iki günü yorgunluk ve jet lag nedeniyle kayıplar en aza inebilir; ancak bunu ödemeye gücünüz ve gereği varsa...

Gerçekten düşündüğünüzde, bir uçağın değişik yerlerinde uçmanın, aynı yolculuğu deneyimlemenin ne kadar farklı yolu olduğunu gösteriyor. İster devasa Birinci Sınıf süitte şampanya içiyor olun, ister Ekonomi sınıfının en arka sırasındaki pencere kenarı koltuğunda oturuyor olun, temel ürün aynı: 800-900km/sa hızla havada uçuyorsunuz, okyanusları ve kıtaları saatler içinde geçerek A noktasından B noktasına ulaşıyorsunuz, gerisi size kalmış.

NOTLAR:

*/ Havayolunun özel uygulamasıyla veya statülerinden ötürü bir üst sınıfa (Premium Ekonomi, Business Class’ a up-grade) sonradan alınan yolcuların büyük çoğunluğunun davranışlarında (özellikle Türklerde siyasiler ve kamu görevlileri) bir görgüsüzlük, aç gözlülüğün egemen olduğu kabin görevlilerinin deneyim ve gözlemlerine göre çoklukla rastlanılmaktadır.

*/Uçak üreticileri, müşterilerinin batıl inançları nedeniyle uçaklardan 13. sırayı çıkarma eğilimindelerdir. 13 sayısı, birçok kültürde uğursuz kabul edilmektedir (Hıristiyanlarda “Son Akşam Yemeği” ve İskandinav mitolojisindeki Loki efsanesi bu algıyı güçlendirmiştir.) Havayolları bu tür yolcuları diğer sıralardan daha fazla tehlikede olmadıklarına ikna etmek yerine, sıralandırmada bu sayıyı kaldırmayı daha pratik bulmuşlardır. Havayolu şirketlerinin 13. sırayı sıklıkla kaldırmasının nedeni, müşterileri mutlu ve sakin tutmakla ilgilidir ve bu durum havayolu için ekonomik bir kayıp teşkil etmemektedir.

*/ United Airlines şirketinin genel müdürü 1Kasım 2026’da yaptığı açıklamaya göre Non-Frequent Flyers’lar (havayolunda sık uçuş aboneliği olmayan yolcular) ya sefer başına fazladan 70USD ödeyeceklerini ya da uçuşta sadece orta koltukta seyahat edeceklerini adeta tehdit edercesine açıklamıştı!

*Yazının hazırlanmasında değerli yardımlarını esirgemeyen meslektaşım Neşe Birgören’e çok teşekkür ederim.

Başvurulan Kaynaklar:

*All You Ever Wanted to Know About Flying: The Passenger’s Guide to How Airliners Fly (Julien Evans – Motorbooks Int. 2000)

*Passenger Safety Tips: Practical Advise for Staying Safe While Flying (Willard Zinyama – e-book, 2024)

*The Window Seat Journal: For the Airline Passenger (LaWana Boone – Cultural Humility Consulting, 2005)

*Passenger Behaviour (Editor: Robert Bor – Routledge, 2016)

*How to Survive a Long Haul Flight- Helpful Tips (Matthew Eaves – e-book, 2012)

*Above the Clouds Without Fear (Monika Griessenberger – e-book, 2026)

*Fearless Flying: A Passenger Guide to Modern Airline Travel (John F. Greist – Rawman & Littlefield Publishers, 1981)

*İçimdeki Karakutu (Tülin Barshan – Artshop Yayıncılık, 2024)

*Havaalanında Bir Hafta (Alain de Botton – Sel Yayıncılık, 2009)

*Yol Arkadaşım (Gündüz Vassaf – Karakarga Yayınları, 2021)

*Skyscanner / EasyJet "Ideal Seat" Global Surveys

*www.rd.com

*www.aerocorner.com

*www.wikipedia.org

*www.simpleflying.com