Genellikle propaganda broşürlerinde “Devlet, elini kana bulamayanlara ceza verilmeyeceği”ne yönelik konular işlenmişti. Buna örnek bir broşürde “Çözüm silah bırakmada” başlığıyla çocuk arabalı bir kadın resmi resmi yer almaktaydı. Resmin içinde ise “Türk Ceza Kanunun 221 maddesi: Örgüt üyesinin, örgütün faaliyeti çerçevesinde her hangi bir suçun işlenişine iştirak etmeksizin, sadece gönüllü olarak örgütten ayrıldığını ilgili makamlara bildirmesi halinde, hakkında cezaya hüküm olunmaz” yazıyordu. Başka bildiride “Özgürlüğe giden yol” başlığı ile “Karar ver, örgütten ayrıl, yandaki numarayı (155-156) ara!” yazıyordu. Fotoğraflı bir tanesinde ise telefonla konuşan bir erkek, arka planda Türk bayrağı ve dolunay ile karakol görünmektedir. Mesaj olarak “Özgürlüğe giden yol çok yakın!” ifadesi yer alıyordu.

Bildiri, broşür vb materyallerin büyük bir kısmı Türkçe olarak hazırlanmıştı. Bunların çok etkili olup olmadığı konusunda ise kamuoyunun fikri, çok yetersiz ve başarısız olduğu çoğunluktadır.

11- Çatışmasız, Diğer Faaliyetler: İleride başka yazılarımızda inceleyeceğimiz havadan ziraî ilaçlama ve yangınla mücadele dışındaki örnekler dünyada ve Türkiye’de çok değişik alanlarda, değişik biçimlerde günümüze kadar gelmektedir.

1952 yılında Vecihi Hürkuş, Paro mamasının reklâmını yapmak için İngiltere’den Percival Proctor-V tipi uçak satın aldı. Bu uçakla Paro bebek maması, Puro sabunu gibi gıda ve temizlik malzemelerini ufak kâğıt paraşütlere bağlı bir şekilde uçaktan attı.

Mikronezya adalarında 1952 yılından beri gelenekselleşen bir uygulamayı Amerikan Hava Kuvvetleri gerçekleştirmektedir: Her Noel’de Amerika’da hayırsever organizasyonlarla toplanan giyecek, kitap, defter, özellikle her çeşit deniz malzemeleri, adaların sahillerine nakliye uçaklarınca, su geçirmez torbalar içinde paraşütle atılmaktadır.

Sorunlu bölgelere sivrisinek, kene vb. zararlılarla mücadele için havadan faydalı böcek ve hayvan atıldığı gibi bunların araştırma geliştirme programları tüm dünyada uygulanmaktadır. Özellikle ekolojik tarım bölgelerinde bu uygulamalar daha yoğundur. Öte yandan  II. Dünya savaşından sonra biyologlar, böcek bilimcileri ve diğer araştırmacıların çok ciddi çalışmalarıyla havadan böcek atma, bir silah olarak kullanılmıştı. Özellikle Kore, Vietnam savaşları, Küba krizi, Gazze kuşatmalarında bu yönteme sıklıkla başvurulmuştu. Atılan böceklerin en başında çekirge, sivrisinek, patates böceği, eşek arısı vb vardı.

Amerika, İsrail, Rusya vb ülkeler, biyolojik savaş olarak havadan çeşitli bulaşıcı hastalıkların mikrop, virüs vb. materyallerini havadan silah olarak kullanma çalışmalarını da yapmaktadır. 1990’ların sonunda Amerika’da görülen şap hastalığının bu denemelerde yapılan bir hata sonucu yayıldığı, gayriresmi makamlarca ifade edilmişti. Öte yandan Guam adalarında bir tür zehirli yılan popülasyonunun artarak, yaşamı tehdit etmesi üzerine özel fareler, 2012-2013 yıllarında havadan atılmıştı: Her bir fare özel, küçük paraşütle toprağa indirilmişti. Ancak bu tür uygulamalarda müdahil türün, ileriki zamanda baskın hale gelerek, farklı zararların oluşma riskleri için henüz kesin çözümler bulunmamıştır...

İngiltere’de geliştirilen bir teknikle, yanan veya illegal yok edilen ormanları havadan tohumlama çalışması yapılmaktadır. Özel plastik konilerin içine konan ağaç tohumları, havadan atılınca, toprağa kendi aerodinamik yapısıyla girmekte, orada zamanla açılıp tohumların fidan haline gelmesi sağlanmaktadır. Koniler biyolojik olarak bozulurken, içinde tohumun gelişmesini sağlayacak yeterince su ve gübre de mevcuttur.

1986 yılında İzmir’de turizm haftası etkinlikleri çerçevesinde hazırlanan ve turistik yerlerin tanıtımını yapan 25 bin broşür, havadan sahil şeridine atılmıştı. “Benim yaşım 8.500...” ifadesiyle başlayan broşürün metninde kentin tarihi, önemli yerleri, yetişen ürünler ve ilçeleri anlatılırken, bolca resimle süslenmişti.

Özellikle Afrika’da açlığın tehdit ettiği bölgelerin başında gelen Sudan’a Birleşmiş Milletler ve diğer özel organizasyonların girişimiyle havadan yiyecek atılmıştı. Normal şartlarda siviller için havadan uçakla, çok ağır yüklerin (yiyecek-sağlık vb.) atılması hem tehlikeli hem de pahalı olmasına rağmen, özellikle zamana karşı ve zor ulaşılabilen durumlarda tek yol olabilmektedir. Bazen helikopterlerin ulaşım ve kapasite yetersizliklerine karşı uçak, çözüm olarak kullanılmaktadır. Örneğin Nisan 2013’te Çin’in Sichuan bölgesindeki depremden sonra ordu birlikleri yiyecek, ilaç, battaniye vb. yardım malzemelerini önce uçakla, daha sonraları helikopterle felaket bölgesine havadan atarak ulaştırmıştı.

Özellikle Amerika’nın çeşitli kentlerinde ve değişik zamanlarda erkekler, sevgilerini, aşklarını, bazende evlilik tekliflerini ilân etmek için hazırlattıkları broşür, poster vb malzemeleri genellikle uçak, helikopter az da olsa balonla havadan atmışlardır. Bu eylemlerin farklı sonuçları olmasına rağmen yöre insanlarına değişik ve cazip gelmektedir: Bir iki uygulamada, esas sevgili olaydan etkilenmezken, değişik hanım adaylar devreye girerek, eylem sahibi erkekle beraber olmuşlardı...

2008 yılında Türkiye’de bölgesel olarak yürürlüğe konulan bir uygulamayla vahşi hayvanlar havadan atılan ilaçlı yemlerle kuduz hastalığına karşı aşılanıyordu. Ege bölgesinde Manisa, Aydın, Denizli, İzmir, Muğla, Uşak illerinin kırsal ve ormanlık bölgelerinde, helikopter ve uçaklarla özellikle tilki, çakal, kurt vb hayvanlar için aşılı köfteler havadan atılmıştı.

4 Ağustos 2009 tarihinde Pegasus Havayolları’nın bir kampanyasında, Antalya ve Alanya sahillerine paramotorlu yamaç paraşütüyle yerden 30-70 metre yükseklikten, promosyon malzemeleri atılmıştı: Küçük paraşütlerin ucuna bağlı file torbalarda, plaj terlikleri ve bedava uçak bileti vardı. Benzer etkinlikler Fethiye, Marmaris, Bodrum ve Çeşme sahillerinde de devam etmişti.

20Haziran 2011 günü Nivea’nın 100. yıl kutlama etkinlikleri için paramotorlu yamaç paraşütü ile 1000 adet küçük paraşütlere iliştirilmiş broşür ve ürünler havadan atıldı. Caddebostan sahilindeki bu etkinlik insanlarda hayli merak ve ilgi uyandırmıştı.

2011 Genel seçimleri için Mardin’de kampanya yürüten milletvekili adayı Muammer Güler, tanıtım afişleri ile “AKP Hükümetinin yaptığı icraatları anlatan” seçim broşürlerini bir balonla havadan atmıştı. Yine 2011 yerel seçim kampanyasında Adana Büyükşehir Belediye Başkanlığının CHP li adayı Soner Çetin için paragliding ile havadan seçim broşürleri atılmıştı.

23Temmuz 2011 günü Antalya’nın Kemer sahilinde, Pantene ve Head&Shoulders ürünleri için yine paramotorlu yamaç paraşütü ile gösteri uçuşu yapıldı. Her üründen 100’er adeti, küçük paraşütlere bağlı biçimde aşağıya atılmıştı. Aynı uygulama, 28 Ağustos 2011’de İstanbul’un Kilyos sahilinde tekrarlanmıştı.

Son olarak havadan yapılan reklâmlar için örnek olarak Tekirdağ Belediyesinin ilan-Afiş yönetmeliğinden ilgili maddeyi koyduk. Bu konuda her ilin belediyesinin ayrı ayrı, ancak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün ortak ve tek yönetmeliği olduğunu hatırlatmak isteriz!

Madde 20: Belediye sınırları ve mücavir alanı içinde havadan balon, zeplin, planör ve uçak veya helikopter ile yapılacak reklâmlar için Belediyeden izin alınacaktır. Havadan, el ilanı, posta veya her türlü maddenin atılarak reklâm yapılmasına izin verilmez. Sadece, özel kutlama günlerinde, festivallerde ve açılışlarda yapılacak etkinliklere Belediyece izin verilebilir. İlan, reklâm beyanı verildikten ve vergisi ödendikten sonra el ilanı afiş ve benzeri ile reklâm yapılacak ise soğuk damga ile damgalandıktan sonra reklâm faaliyeti yapılır. Belediye bunlardan çevreye ve kent estetiğine, can ve mal güvenliği ile yaya ve araç trafiğine olumsuz etkisi bulunmayanlara izin vererek kayıt ve tescil işlemlerinden sonra İlan ve Reklâm Vergisi mükellefiyeti tesis ederek izin verebilir. Yaya ve araç trafiği yönünden sakıncası olmadığına dair izinler Ulaşım Hizmetleri Müdürlüğünden, can ve mal güvenliği ile etik (ahlaki) yönden ve kent estetiğini koruma ile çevre kirliliğini önleme amaçlı izinler Zabıta Müdürlüğünden alınacaktır.

Başvurulan Kaynaklar:

*Postwar S.H.A.E.F. Documents Pertaining to Leaflet Operations 1943-1945

*Leaflet Operations in the Second World War (James M.Erdmann - Denver Instant Printing, 1969)

*Bomber Harris: The Story of Marshal of the Royal Air Force (Arthur Harris& Dudley Saward – Doubleday&Company, 1985)

*Secret Squadrons of the Eight (Pat Carty – Ian Allen Ltd. 1990)

*The Assassins’ Gate: America in Iraq (George Packer – Strauss&Gerox, 2005)

*Nazi Propaganda (Z.A.B. Zeman – Oxford University Press, 1973)

*Psychological Warfare Against Nazi Germany (Daniel Lerner-The MIT Press, 1971)

*The Mythical World of Nazi War Propaganda (Jay W.Baird-Universty of Minnesota Press, 1974)

*Anthropology at the Dawn of the Cold War: The Influence of Foundations, McCarthyism, and the [Anthropology, Culture and Society] (Dustin M.Wax-Pluto Press.  2008)

*From the Normandy Beaches to the Baltic Sea: The Northwest Europe Campaign, 1944-1945 (Alan Levine-Preager Inc. 2000)

*Cobra II: The Inside Story of the Invasion and Occupation of Iraq (MichaelGordon& Bernard Trainor – Atlantic Books, 2006)

*The Perfect Soldier: Special Operations, Commandos and the Future of U.S. Warfare (James F.Dunnigan – Citadel, 2004)

*British Propaganda in the Twentieth Century: Selling Democracy (Philip M.Taylor – Edinburg University Press. 1999)

*The Secret Wars of America’s Commandos in Vietnam (John L.Plaster-Nal Trade. 2010)

*The Limits of Air Power: The American Bombing of North Vietnam (Mark Clodfelter – The Free Press, 1989)

*Black Ops. Vietnam: The Operational History of MACVSOG (Robert M.Gilliepie-Naval Institude Press. 2011)

*The Origins of the Vietnam War (Anthony Short – Longman Publishing, 1989)

*U.S. Army Special Warfare: Its Origins (Alfred H.Paddock – Modern War Studies, 2002)

*Propaganda and Information Warfare in the Twenty-First Century: Altered Images and Deception Operations [Contaemporary Security Studies] /Scot Macdonald – Routledge, 2007)

*Propaganda: Power and Persuasion (David Welch – British Libraray, 2013)

*The Italian Resistance: Fascist, Guerillas and Allies (Tom Behan – Pluto Press, 2009)

*Six-Legged Soldiers: Using insects as Weapons of War (Jeffery A.Lockwood – Oxford University, 2010)

*Falling Leaves (Herbert A.Friedman – Krause Publications, 2003)

* “Ready... Ready... Drop” Gazette: The International Journal For Comunication Studies (Andrew M.Clarcks&Thomas B.Christie – Sage Publications, 2005)

*Daily Tegraph Gazetesi (9Eylül 19139 tarihli sayısı)

*Türk-İtalyan İlişkileri [1911-1912] (İsrafil Kurtcephe – Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1995)

*Çılgın ve Özgür (Hıfzı Topuz-Remzi Kitapevi, 2014)

*Türkiye’de Beş Yıl (Liman Von Sanders – İş Bankası Kültür Yayınları, 2010)

*Destanlaşan Çanakkale Deniz Kara Hava Savaşları (Turhan Seçer – Kastaş Yayınları, 2005)

*Çanakkale Cephesinde Hava Savaşları (Cenk Avcı – Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Yayınları, 2009)

*I.Dünya Savaşında Çanakkale Cephesi V.Cilt III.Kitap  (Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Daire Başkanlığı, 2012)

*Türk Hava Kuvvetleri Tarihi (Ajun Kurter – Hava Kuvvetleri Komutanlığı Yayınları, 2006)

*Türk Havacılık Kronolojisi (Stuart Kline – Dönence, 2002)

*Türkiye’de Ticari Havacılık Tarihi (Kıvanç Hürtürk& Stuart Kline – D Yayınevi, 2009)

*İstikbal Göklerin Gökler Bizimdir (Oktay Verel – Türk Hava Kurumu Yayınları, 1985)

*49 Saat Graf Zeppelin ile Havada (Yunus Nadi – Cumhuriyet Matbaası, 1930)

*Bir Tayyarecinin Anıları (Vecihi Hürkuş – Yapı Kredi Yayınları, 2000)

*Türkiye’de Tayyarecilik (Avni Okar – Yapı Kredi Yayınları, 2004)

*Gelibolu 1915: Birinci Dünya Harb’inde Alman-Türk Askeri İttfakı (Klaus Wolf – İş Bankası Kültür yayınları, 2014)

*Gelibolu (Alan Moorehead – Doğan Kitap, 2007)

*Diriliş: Çanakkale 1915 (Turgut Özakman – Bilgi Yayınevi, 2010)

*Öncü Girişimciler: Türkiye’nin İlkleri (Şafak Altun – Elma Yayınevi, 2010)

*Geyikli Park (Sunay Akın – İş Bankası Kültür Yayınları, 2013)

*Bir Oyuncak Müzesi Hikâyesi (Gürol Kutlu – İş Bankası Kültür Yayınları, 2014)

*Muhteşem Bir Başarısızlığın Hikâyesi (Mithat Atabay – E Yayınları, 2014)

*II.Dünya Savaşında İletişim ve Propaganda (Sezer Akarcalı – İmaj Yayıncılık, 2003)

*II.Dünya Savaşında Seks ve Propaganda (Herbert A.Friedman – Parşömen Yayıncılık, 2001)

*Çanakkale Muharebeleri Sırasında Müttefiklerin Propagandası ve Karşı Propaganda (Hamit Pehlivanlı – T.C. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi)

*Vietnam Savaşı (M.Vedat Gürbüz – Hazine Yayınları, 2011)