1/ ÖNCÜ UÇUŞAN HAYVANCIKLAR:

İlk önce Fransa’da XVI Louis’in huzurunda 19.9.1783’te balonun uçuş denemesi yapılmıştı. Balonun sepetine (o zamanlarda gondol da deniliyordu) birer adet horoz, ördek ve koyun yerleştirilmişti.  Havalandıktan sekiz dakika sonra bir yırtık nedeniyle ormanlık alana sürüklenip bir ağaçta asılı kalan balonda sadece horoz yaralanmıştı.

1780’lerde Fransız asıllı Louis-Sébastian Lenormand, Montpellier kentindeki Barbotte Kulesinin tepesinden bir kedi ve köpeği paraşütle salimen indirmişti. 1784’te Marquis de Brantes, Avignon kentinde bir koyunu paraşütle indirmişti.

Fransız baloncu Jean-Pierre Blanchard 3.6.1785’te bir köpeği balondan paraşütle indirmişti. Ardından kedi, koyun gibi düzinelerce hayvanı da paraşütle atlatmıştı. Daha sonra kafesli bir sepete birlikte koyduğu kedi ve kuşu balondan paraşütle atmıştı. Kedi huzursuzlanırken avcılığını unutmuş, kuş ise kedinin sırtına tüneyerek yere inmişlerdi.

Yine Blanchard 1793’te birer köpek, kedi ve sincabı kafesli sepetle koyup, balonundan paraşütle güvenle indirmişti. Blanchard toplam altmıştan fazla türde hayvanı balonundan paraşütle atmıştı. 

    Charles Green’in balondan maaymunun paraşütle atlayış resmi

İngiltere’de Charles Green 1835’te Jacopo isimli maymunu balondan paraşütle atmıştı. 1837’de aynı maymunu bu kez Margaret Graham balondan paraşütle indirmişti.

1886’da San Francisco’da Emil Leonard Melville, gösteri amacıyla küçük bir tür maymunu balondan paraşütle pek çok kez atmıştı. Aynı süreçte baloncu Maud de Haven ve Richard P. Hill köpekleri paraşütle indirmişti.

1889’da İngiliz baloncu Thomas Scott Baldwin’in maymunlarla ilgili başarıları özellikle “Maymun Baldwin” lakaplı makakla tekrarlanmıştı. Öyle ki günde iki kez Westminister Kraliyet Akvaryumunun çatısından makağı balonla atlatmıştı.

Hayvanat bahçesinde maymunların bakıcısı İngiliz Bayan Eichleret, eğittiği üç adet makak türü maymunla altı yıl boyunca Hindistan, ABD ve İngiltere’de paraşütle atlayış gösterileri düzenlemişti.

ABD’de kadın balon havacısı (Aeronaut: o yıllarda bu sıfat kullanılıyordu) Hazel Kayes, kendi eğittiği üç maymunu, özel küçük paraşütleriyle 1890’dan itibaren üç yıl boyunca devamlı balonla gösteri uçuşları ve paraşütle atlayışları yaptırmıştı.

         Aeronaut Hazel Kayes kucağında maymunu, sönük balon ve paraşütüyle

1899-1900 yıllarında “Bayan Murphy” isimli bir makak türü maymun, ABD ve Avrupa’da balondan 150 kez 300m yükseklikten paraşütle atlamıştı.

18.yy sonu ve 19.yy da balonun gittikçe yaygınlaşması ve paraşütün kısmen gelişmesi ile Aeronaut denilen baloncular, gösterilerin dışında pek çok değişik hayvanları uçurup, paraşütle atlatarak deneyler yaptırmışlardı. 20.yy da paraşütle atlayan hayvan gösterileri devam etmişti.

1906’da ABD’de ünlü uçan maymun Bimbo, 300m den yaptığı gösteri atlayışında düşüp ölmüştü. İncelemede maymunun kendisini paraşüte bağladığı ipleri kemirerek kopardığı tespit edilmişti.

Uçakların devreye girmesiyle özellikle ABD’de yapılan gösteri uçuşlarında genellikle paraşütle atlayan hayvanlar da (köpek, maymun vb.) yer almıştı. Ancak bu gösteriler, izleyicilerin ve kamuoyunda da hayvancıkların emniyet, rahatsızlık endişelerini arttırmıştı. Hatta pek çok atlayış gösterileri izleyicilerin talepleriyle iptal edilmişti. 20.yy’ın ilk çeyreğinden itibaren gittikçe yükselen hayvan hakları desteği nedeniyle gösterilerde bu tür paraşüt atlayışları yavaş yavaş sonlanmıştı.

2/ UÇUŞAN KÖPEKLER – PARADOG:

20yy da uçak ve paraşüt teknolojileri gelişirken hayvancıklar (özellikle köpekler) test öznesi olarak özellikle ordularda kullanılmaya başlamıştı. Ayrıca savaşlarda taktiksel olarak köpeklerin havadan paraşütle farklı görevler için cephelere indirilmesi başlanmıştı. Bu amaçla kullanılan köpeklere paradog ismi verilmişti.

        Paradog eğitim atlayışından sonra

1920’lerde ABD’nin Colorado Ulusal Muhafızlarıyla birlikte Jeff isimli köpek pek çok atlayış gerçekleştirmişti. Ne var ki son atlayışında paraşütü açılmamıştı…

II.Dünya savaşında İngilizlerin 13. Paraşüt Taburunda mayın tespit edebilen köpekler paraşütle atlayış için eğitilmişti: Köpeklerin temini için radyodan halka köpeklerini orduya teslim için çağrı yapılmıştı: Böylelikle on bin civarında köpek toplanmıştı. Aralarından seçilenlere önce mayın arama-tarama ardından paraşütle atlama eğitimi verilmişti. Nitekim Normandiya çıkartmasında tüm paraşütçü uçaklarında (C-47) yirmi paraşütçü ve bir eğitmenli paradog yer almıştı. Hepsi hedef bölgesinde sırayla atlamışlardı. Bir tanesi ağaca takılmasına rağmen kurtarılarak görevini yapmıştı. Daha sonra Almanya’nın batısına Paradoglar mayın arama görevi için paraşütle atlayış yapmışlardı.

Kuzey Afrika harekâtında İngilizlerin SAS (Special Air Service) birliğiyle birlikte paradoglar görev yapmıştı. İçlerinden bir tane Collie cinsi paradog, yirmiden fazla atlayış yaparak rekor kırmıştı.

Paradogların hepsi bu kadar şanslı olmayıp ABD ordusunun Fransa’ya attıklarının bazıları havada bir kısmı yerde, hepsi öldürülmüştü.

Savaştan sonra ABD ordusu çeşitli nedenlerle mahsur kalan askerlere yiyecek, su ve mühimmat ulaştırılması için Sibirya kurtlarını paradog olarak eğitmişti.

1950’lerde Antarktika’ya, Deep Freeze operasyonu için çalışma ve kızak köpekleri paraşütle atılmıştı.

Günümüzde paradoglar, gelişen paraşüt teknolojisiyle genellikle özel koşumları ve eğitimcisiyle birlikte tandem (önlü-arkalı birbirine bağlı) atlayışı hem ordularda hem de sivil gösterilerde yapılmaktadır.

Solda bakıcısıyla tandem atlayışı yapan bir paradog, sağda tam teçhizatlı paradog

Köpekler için özel gözlük ve başlıkların yanısıra yüksek irtifalar için oksijen maskeleri geliştirilmiştir. Örneğin 2011’de ABD’de Mike Forsythe ve köpeği Cara, 9.100m yükseklikten paraşütle atlayarak en yüksek tandem insan-hayvan rekorunu kırmışlardı.

3/ YARASA BOMBALARI:

      Yarasa bombasının delikli kasası

II. Dünya savaşı içinde ABD ordusu yarasa bombası isminde deneysel bir silah geliştirmişti. Kış uykusundaki bir tür yarasalar, içinde çoklu bölme olan silindirik bir kasaya yerleştiriliyordu. Uçakla düşman bölgesine paraşütle bırakılan kasalar belli bir yükseklikte açılıyordu. Her birine zaman ayarlı yangın bombası yüklenen yarasalar 30-65km yarıçapında bir alanda dağıldıktan sonra hedeflenen bölgede otomatik olarak yangın çıkartıyordu! Japonya’da denenmiş (resmi kaynaklara göre hiç denenmemişti) ama sonuçları açıklanmamıştı…

4/ PARAŞÜTÇÜ KATIRLAR:

ABD ordusu 1942’de katırları paraşütle indirmeyi denemişti. İlk denemede on iki katır uçağa yerleştirilmiş ancak altısını ilgili personel, karşılıklı tekmeleşmelere rağmen kabinden dışarı ittirememişlerdi. Diğerleri ise paraşütlerin açılma sarsıntılarının neden olduğu atardamar hasarlarından ölmüşlerdi.

Bunun üzerine ABD ordusu Hindistan’ın Assam kentinde kurduğu katır kampında paraşütle atlama, düşme eğitimlerine başlamıştı. Katırlar, üçlü paraşüt kubbesi ve güçlendirilmiş donanımla başarılı inişler yapmıştı.

Burma’daki cepheye iletilmek için katırlar hemen uçaklara bindirilmişlerdi. Katırlar uçak kabinin alüminyum zemininde kayınca dengelerini yitirince çok huzursuzlanmışlardı. Karşılıklı tekmelerle (insan-katır) uçaktan zorlukla ayrılmışlardı. Yaklaşık 600-950m yükseklikten yapılan atlayışlarda üçlü paraşütler yetersiz kalmıştı. Ne var ki başarısız olan katırlar cephede taze erzak olarak tüketilmişti!

İngilizler 1945’te katırlar için hava yastıklı kasalar tasarlayarak paraşüt atımında başarılı olmuşlardı. 1946’da ABD ordusu sakinleştirilmiş (!) bir katırı 7.600m yükseklikten bir palete yerleştirerek paraşütle başarılı iniş yaptırmıştı.

5/ PARAŞÜTLE ATLAYAN DİĞER HAYVANCIKLAR:

İtalyan Kara Kuvvetleri, II. Habeşistan (günümüzde Etiyopya) savaşında zorlu Danakil çölünü geçmeye çalışıyorlardı. Askerlerin ihtiyacı olan su, malzeme ve erzaklar havadan paraşütle atılmıştı. İtalyan uçakları 72 canlı koyun ve iki canlı boğayı paraşütle yere atmış ve hayvancıklar salimen yere inmiş ardından yemeklerde kullanılmıştı.

İspanya İç savaşında 1.200 Falanjist (Faşist-Milliyetçi Cephe) askeri Cumhuriyetçi birliklerce bir manastırda kuşatılmışlardı. Mayıs 1937’ye kadar on ay süren kuşatmada hindilere bağlanan tıbbi ve değerli malzemeler uçaktan atılarak manastırdakilere ulaştırılmıştı. Hindilerin normalde uçamamalarına karşın kendilerini bir şekilde havada bulunca çılgınca kanat çırparak inişlerini hem yavaşlatma hem de istikamet değiştirme özellikleri, paraşüt yerine kullanılmıştı. Elbette yere inince taze et kaynağı olmaktan kurtulamamışlardı.

I.Dünya ve çok az da II.Dünya savaşlarında uçucular yanlarına eğitilmiş ve kafeslerinde posta güvercin (ler) i alırlardı. Eğer uçuşta vurulurlarsa kurtarılmaları için birliklerine nerede olduklarını bildirme amacını taşıyordu. Uçağı paraşütle terk edeceklerse güvercin kafesini yanlarına alarak atlayışlarını yapmaya çalışırlardı.

II.Dünya savaşında genellikle güvercinler ihtiyaç durumunda havada kendiliğinden serbest bırakılıyordu. Genellikle direnişçilerin bölgelerine Müttefiklerin durumları iletiliyordu. Teknolojinin ilerlemesiyle bu uygulamadan vaz geçilmişti.

    Balondan kedisiyle tandem olarak serbest atlayışa hazırlanan kız

II.Dünya savaşında maymunların Japonya’nın Luzon adasına iki kez ve Kuzey Afrika’da dört kez paraşütle atlayıp bakıcılarının hayatlarını kurtardıkları kesinleşmişti.

Kore savaşında ABD’nin 187. Hava İndirme Grubunun maskotu olan maymun beş kez paraşütle atlamış, sonuncusunda topçu ateşiyle yaralanınca madalya (Purple Heart) ile ödüllendirilmişti.

Vietnam savaşında ABD ordusu, karadan ulaşımı zor ve tehlikeli olan ileri karakollara ikmal için tavuk, ördek, domuz, inek gibi hayvanları paraşütle atıyordu. İnekler hariç diğerleri bambu bir sepet kafese yerleştirilip paraşüte bağlanıyordu. İnekler doğrudan özel koşumlarıyla paraşüte iliştirilerek yüz metre yükseklikten indiriliyordu.

Yine Vietnam savaşında ABD askerleri bir köye kütüklerin taşınması için pazarlıkla iki fil elde etmişlerdi. Ardından yaklaşık 480km uzaklıktaki köye orman içinden filleri nakletmeleri imkânsız olunca havadan indirme yolunu seçmişlerdi. Hava kuvvetleri yetkilileri fillere sakinleştirici verilmeden uçağa bindirilmeyeceklerini söylemişti. Bunun üzerine birliktekiler Amerika’daki uzmanlarla uzun süren bilgi ve ilaç teatisinden sonra filleri uçuşa hazırlamıştı.

4.4.1968’de iki fil uçaktan özel paraşüt ve koşumlarıyla teker teker yere sağ salim indirilmişti. Bu eylem üç TV kanalı ve çok miktardaki uluslararası gazetecilerin huzurunda gerçekleştirilmişti. Bu olaydan esinlenerek 1995’de “Operation Dumbo Drop” filmi çekilmişti.

6/ HAYVANLARIN TESTLERDE DENEK OLARAK KULLANILMASI:

Havacılıktaki araştırma ve gelişmelerin testlerinin çoğunda, özellikle paraşüt modellerinde hayvancıklar kullanılmıştı.

II.Dünya savaşı içinde 66kg ağırlığındaki St. Bernard tipi köpek, özel oksijen maskesi ve paraşüt donanımıyla 7.900m yükseklikten bırakılmıştı. Uçağın hızı 250mph≈ 402km/sa olup yerden ve havadan takip edenler köpek yere değinceye kadar bir tür köpekleme yüzme eylemi gibi davrandığını belirtmişlerdi.

18.6.1948’de ABD’de V-2 türü roketle bir makak türü maymun fırlatılmıştı. Solunum cihazı ve kapsülün paraşütü arızalanınca ölmüştü. 14.6.1949’da yine bir makak uzaya çıkan ilk memeli olmuştu. Ancak yine kapsül paraşütünün arızası nedeniyle yere çarparak ölmüştü.

1962’de B-52 tipi bombardıman uçağının fırlatılabilir kapsülünün denemelerinde ayılar kullanılmıştı. İlkinde Yogi isimli ayı ile 35.000’≈11.000m yükseklik ve Mach 1.3 hızında test gerçekleştirilmişti. Sekiz dakikada yere kapsülle inen Yogi sağ olarak kurtulmuştu. 6.4.1962’de bu kez 45.000’≈ 14.000m yükseklikten yine aynı hızda fırlatılmıştı. Ancak boyun kaslarında kanama ve iki leğen kemiğinin kırılmasıyla atlayış sonuçlanmıştı. 27.7.1962’de daha yüksekten fırlatılan denek ayı ciddi iç kanama geçirmişti.

Temmuz 1962’de dört hamster, iki maymun ve değişik çiçek böcekleri, uzun süreli yüksek irtifa balonunda yaşam destek kapsülü içinde Grönland üzerinde uçuşa gönderilmişti. Yüksek irtifada radyasyon etkisini incelemek amacıyla yapılan test uçuşu 3.090m den 51saat sürmüştü. Yere paraşütle inen kapsülün yaşam destek ünitesi arızası nedeniyle maymun ve hamsterların öldüğü açıklanmıştı.

Soldaki resimde ayı Yogi kaçış kapsülüyle B-58’in arka kokpitinden fırlarken, sağda rüzgâr siperliği açık durumdaki kokpit kaçış kapsülü

7/ BİYOLOJİK MÜCADELE ve TARIMDA HAVADAN İNEN HAYVANCIKLAR:

Kunduzların akarsular üzerinde inşa ettikleri yuva-barajlarıyla selleri önlemede büyük katkıları vardır. 1948’de Idaho eyaletinin orta bölgesinde sürekli sel hasarlarından şikayetçi olan halk için 76 kunduz uçakla başka bir yerden alınıp özel kutuların içinde paraşütle indirilmişti. Yetkililer bu yöntemin daha hızlı, etkin ve ucuz olduğunu belirtmişlerdi.

    Kunduz paraşütle yere indikten sonra kutusundan çıkıyor

1949’da Utah eyaletinin bazı bölgelerinde çoban köpeği sıkıntısı nedeniyle sürülerdeki kayıpları artmıştı. Şikâyet ve talepler üzerine özel paraşüt ve donanımlı çoban köpekleri havadan indirilmişti. Operasyonun çok yetkin olduğunu açıklanmıştı.

1960’da Kraliyet Hava Kuvvetleri (RAF), Borneo adasının bir bölümünü istila eden farelerle mücadele için havadan özel sandıkların içinde kedileri paraşütle bırakmışlardı. Başlangıçta 23 kedi kullanılan operasyonda bazı yayınlara göre toplam 14.000 kedinin indirildiğinden bahsedilmişti.

Utah eyaletinde 1956 yılından beri yüksek rakımlı göllere uçaklardan özel kutularında balıklar paraşütle atılmaktadır. Bu operasyon her yaz gerçekleştirilirken amatör balıkçılar da faydalanmaktadır. Yetkililer, genellikle her sezon 35.000 civarında balık atılırken %95’nin hayatta kaldığını açıklamışlardır. Ayrıca karadan taşımaya göre daha ucuz ve balıklar için az stresli olduğunu da belirtmişlerdi. 

Solda Güney Afrika’da helikopterde atlayışa hazır Alman çoban köpekleri, Sağda ABD ordusunun köpekli tandem paraşütlü indirme birliği

2016’dan itibaren Güney Afrika’da kaçak avcılıkla mücadele ve izlenmeleri için özel eğitimli Alman Çoban ve Belçika Malinois türü köpekleri helikopterden paraşütle bırakılmaktadır. Yetkililer köpeklerin görevlerinde çok başarılı olduklarını belirtmişlerdi.

Paraşütle hayvan indirilmesiyle ilintili epeyce sineme ve çizgi filmi yapılmıştır. Birkaç tane örnek olarak 1945 Japon yapımı “Momotaro: Sacred Sailors”, 1949 İngiliz yapımı “Passport to Pimlico”, 1995 ABD yapımı “Operation Dumbo Drop” sayılabilir.

           "Operation Dumbo Drop" filminden bir kare

Başvurulan Kaynaklar:

*WW II’s Most Unbelieveable Stories: The Wild, The Weird and The War (B.N. William – İndependently Published, 2025)

*War Animals: The Unsung Heroes of World War II (Robin Hutton –Regnery History, 2019)

*Parachuting Cats into Borneo (Axel Klimek & Alan Atkinson-Chelsea Green Publishing, 2016)

*A War of Logistics: Parachutes and Porters in Indochina 1945-1954 (Charles R. Shrader – University Press of Kentucky, 2015)

*www.247wallst.com

* www.atlasobscura.com

*www.whiteeagleaerospace.com

*www.drewexmachina.com

*www.wikipedia.org

*www.wearethemighty.com

*www.warhistoryonline.com

*www.space.com

*www.popsi.com

*www.bbc.com

*New York Times Gazetesi

*The Guardian Gazetesi

*www.smithsonianmag.com

*www.britanicca.com